“TĂNG CA ĐỂ KIẾM THÊM THU NHẬP HAY ĐÁNH ĐỔI SỨC KHỎE?” NGƯỜI LAO ĐỘNG ĐÃ HIỂU ĐÚNG PHÁP LUẬT VỀ LÀM THÊM GIỜ ĐỂ KHÔNG ĐÁNH MẤT QUYỀN LỢI CỦA MÌNH HAY CHƯA.

Tăng ca đã trở thành “chuyện thường ngày” của nhiều người lao động, đặc biệt là lực lượng lao động trẻ hiện nay. Vậy liệu người lao động đã hiểu đúng về quy định của pháp luật về làm thêm giờ hay các doanh nghiệp đã thực hiện đúng trách nhiệm của mình hay chưa?

Theo Điều 107 Bộ Luật Lao động năm 2019, làm thêm giờ là khoảng thời gian người lao động làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường theo quy định của pháp luật, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động. Quy định này có thể hiểu rằng pháp luật không cấm làm thêm giờ mà chỉ cho phép thực hiện trong những điều kiện nhất định nhằm cân bằng giữa nhu cầu sản xuất, kinh doanh và quyền được nghỉ ngơi của người lao động.

Để bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người lao động, pháp luật đặt ra giới hạn về thời gian làm thêm giờ. Người lao động chỉ được làm thêm giờ không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong một ngày; nếu doanh nghiệp áp dụng chế độ làm việc theo tuần thì tổng thời gian làm việc bình thường và làm thêm không được vượt quá 12 giờ trong một ngày. Đồng thời, thời gian làm thêm không quá 40 giờ trong một tháng và đảm bảo thông thường không quá 200 giờ trong một năm, trừ một số ngành, nghề đặc biệt được phép tổ chức làm thêm đến 300 giờ theo quy định của Chính phủ.

Không phải bất kỳ trường hợp nào doanh nghiệp cũng có thể yêu cầu người lao động tăng ca. Bộ Luật Lao động 2019 quy định việc tổ chức làm thêm giờ phải dựa trên nhu cầu thực tế của hoạt động sản xuất, kinh doanh và phải có sự đồng ý của người lao động, trừ một số trường hợp đặc biệt được quy định tại Điều 108 Bộ Luật Lao động 2019 đã nêu rõ là thực hiện lệnh động viên, huy động bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật; thực hiện các công việc nhằm bảo vệ tính mạng con người, tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm và thảm họa, trừ trường hợp ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của người lao động. 

Ngoài việc tuân thủ giới hạn về thời gian, doanh nghiệp còn có trách nhiệm trả thêm lương làm thêm giờ cho người lao động theo Điều 98 Bộ Luật Lao động với mức ít nhất bằng 150% vào ngày thường; vào những ngày nghỉ hằng tuần ít nhất phải bằng 200%; còn vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày chỉ có hưởng lương ít nhất bằng 300% chưa kể tiền lương ngày lễ tết, ngày nghỉ có hưởng lương đối với người lao động hưởng lương ngày. Tiền lương làm thêm giờ được tính trên đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả theo công việc đang làm. 

Thực tế cũng phản ánh việc làm thêm giờ mang lại nhiều lợi ích cho cả doanh nghiệp và người lao động. Doanh nghiệp có thể đáp ứng đơn hàng đúng tiến độ, duy trì hoạt động sản xuất trong thời điểm cao điểm, còn người lao động có cơ hội tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Đối với nhiều lao động trẻ, đặc biệt là những người mới đi làm, thu nhập từ các giờ tăng ca chiếm một phần đáng kể trong tổng tiền lương hàng tháng.

Tuy nhiên, bên cạnh những doanh nghiệp thực hiện đúng quy định, nhiều doanh nghiệp lợi dụng lao động chưa hiểu rõ về việc làm thêm giờ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Một số doanh nghiệp bố trí người lao động làm thêm vượt quá giới hạn cho phép, gây áp lực buộc người lao động phải tăng ca hoặc không thanh toán đầy đủ tiền lương làm thêm. Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần và chất lượng cuộc sống của người lao động mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp lao động, tai nạn lao động và các hậu quả pháp lý đối với doanh nghiệp.

Nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định người sử dụng lao động có hành vi vi phạm về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi hoặc làm thêm giờ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính và buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Điều này thể hiện quan điểm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

Để hạn chế tình trạng vi phạm, trước hết doanh nghiệp cần xây dựng lộ trình kế hoạch sản xuất rõ ràng, hợp lý, nâng cao năng suất lao động và chỉ tổ chức làm thêm khi thực sự cần thiết. Việc huy động người lao động làm thêm phải dựa trên sự thỏa thuận, bảo đảm đúng giới hạn thời gian và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả lương cũng như bố trí thời gian nghỉ ngơi. Về phía người lao động, việc chủ động tìm hiểu quy định của Bộ Luật Lao động sẽ giúp người lao động nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó biết cách bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp hoặc bị yêu cầu làm thêm trái quy định. Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Chính vì vậy, làm thêm giờ là như cầu khách quan của nền kinh tế hiện đại, nó mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động nếu được thực hiện đúng quy định pháp luật. Mỗi doanh nghiệp và mỗi người lao động buộc phải hiểu rõ và thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình không thể vì lợi ích “lợi nhuận” mà đánh đổi đó là sức khỏe của lao động doanh nghiệp. Nếu thực hiện đúng quy định pháp luật “làm thêm giờ” có thể sẽ trở thành biện pháp hỗ trợ sản xuất thay vì là nguyên nhân dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật và tranh chấp lao động không đáng có.