Lừa đảo bằng AI và thách thức đặt ra cho pháp luật Việt Nam. Trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội phát triền, nhưng khi công nghệ có thể mô phòng khuôn mặt, giọng nói của một người với độ chân thự cao, niềm tin giữa con người với con người cũng có thể bị biến thành công cụ chiếm đoạt tài sản. Trước thủ đoạn lừa đảo bằng Deepfake ngày càng tinh vi, vậy phải làm sao để người dân tự bảo vệ mình, mà còn là pháp luật cần phản ứng ra sao trước những phương thức phạm tội mới.

Khi một cuộc gọi từ người thân trở thành cái bẫy: Một nạn nhân tại TP. Hồ Chí Minh đã bị đối tượng lừa chiếm đoạt 20 triệu đồng thông qua một cuộc gọi video call. Kẻ gian thu thập hình ảnh và đoạn ghi âm giọng nói công khai của người thân nạn nhân trên mạng xã hội (Facebook, TikTok…). Sau đó, chúng sử dụng công nghệ Deepfake để ghép mặt, tạo hình ảnh và giọng nói giả mạo đang gặp sự cố khẩn cấp (như tai nạn, cần tiền đóng viện phí, giải quyết công việc gấp…) rồi gọi video cho nạn nhân.

Đây là tình huống phản ánh nguy cơ từ thủ đoạn lừa đảo sử dụng công nghệ Deepfake và DeepVoice. Trong cảnh báo ngày 08/09/2026, Bộ Công an đã đề cập đến việc các đối tượng lợi dụng AI để giả mạo người thân, bạn bè hoặc lãnh đạo cơ quan, từ đó yêu cầu vay tiền, chuyển khoản khẩn cấp cho thấy đây là một trong những phương thức lừa đảo mà người dân cần đặc biệt cảnh giác.

Điểm nguy hiểm của thủ đoạn này không chỉ nằm ở khả năng giả mạo ngày càng tinh vi, mà còn ở việc các đối tượng khai thác tâm lý lo lắng, sự tin tưởng và tình cảm gia đình của nạn nhân. Nếu trước đây, người dân có thể nhận biết một số dấu hiệu bất thường qua giọng nói hoặc hình ảnh, thì nay những dấu hiệu đó không còn đủ để xác minh danh tính. Khi nạn nhân nhận ra sự thật, tiền có thể đã được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian, khiến việc truy tìm đối tượng và thu hồi tài sản trở nên khó khăn.

Pháp luật xử lý hành vi lừa đảo bằng AI như thế nào?

Về phương diện pháp lý, hành vi sử dụng AI để giả mạo người khác nhằm chiếm đoạt tài sản có thể bị xử lý theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Bản chất của hành vi nằm ở việc sử dụng thủ đoạn gian dối để khiến người khác tin tưởng, tự nguyện giao tài sản rồi chiếm đoạt. Việc sử dụng AI chỉ là phương tiện thực hiện hành vi, không làm mất đi bản chất pháp lý đó.

Tùy tính chất, mức độ và các tình tiết cụ thể, người phạm tội có thể phải chịu những hình phạt theo quy định của Bộ luật Hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác minh hành vi, ý thức chủ quan, giá trị tài sản bị chiếm đoạt và những chứng cứ liên quan để xác định tội danh, khung hình phạt phù hợp.

Bên cạnh đó, Luật Trí tuệ nhân tạo số 2025, là một cơ sở pháp lý quan trọng trong việc quản lý và sử dụng AI tại Việt Nam. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi tạo hình ảnh hoặc giọng nói bằng AI đều là hành vi vi phạm pháp luật. Việc xác định trách nhiệm phải căn cứ vào mục đích, cách thức sử dụng công nghệ, hậu quả xảy ra và các quy định pháp luật có liên quan.

Những khó khăn đặt ra trong việc xử lý hành vi lừa đảo bằng AI

Mặc dù đã có cơ sở pháp lý để xử lý hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, việc điều tra các vụ việc sử dụng các công nghệ từ trí tuệ nhân tao AI vẫn đang gặp nhiều trở ngại.

Trước hết là khó khăn trong việc thu thập và xác minh chứng cứ điện tử. Một đoạn video có khuôn mặt và giọng nói của một người không đương nhiên chứng minh người đó đã thực hiện cuộc gọi. Cơ quan chức năng có thể cần xác minh nguồn gốc dữ liệu, tài khoản sử dụng, lịch sử liên lạc và thông tin giao dịch để làm rõ người thực sự đứng sau hành vi giả mạo.

Bên cạnh đó, việc truy tìm dòng tiền cũng là một thách thức lớn. Các đối tượng có thể sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ, tài khoản thuê hoặc chuyển tiền qua nhiều trung gian nhằm che giấu dấu vết. Trong khi đó, người bị hại thường chỉ phát hiện sự việc sau khi giao dịch đã hoàn tất. Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan công an, ngân hàng và các nền tảng công nghệ trong việc tiếp nhận thông tin, xác minh và ngăn chặn giao dịch đáng ngờ theo đúng quy định pháp luật.

Từ những khó khăn trên, vấn đề không chỉ là xử lý người trực tiếp thực hiện hành vi lừa đảo, mà còn là nâng cao năng lực điều tra số, bảo đảm tính xác thực của chứng cứ và xây dựng cơ chế hỗ trợ nạn nhân kịp thời, hiệu quả.

Cần kết hợp giải pháp pháp lý và ý thức phòng ngừa của người dân

Trước sự phát triển của công nghệ AI, người dân cần thay đổi thói quen xác minh thông tin. Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, kể cả từ tài khoản hoặc cuộc gọi có hình ảnh, giọng nói quen thuộc, cần chủ động liên hệ lại qua một kênh độc lập đã biết trước. Không nên chuyển tiền chỉ dựa trên hình ảnh hoặc giọng nói trong cuộc gọi video; đồng thời cần hạn chế công khai quá nhiều dữ liệu cá nhân, hình ảnh và bản ghi âm có thể bị lợi dụng để giả mạo.

Nếu phát hiện bị lừa đảo, người dân cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để đề nghị hỗ trợ xử lý giao dịch, lưu giữ tin nhắn, lịch sử cuộc gọi và chứng từ chuyển khoản, đồng thời trình báo cơ quan công an. Việc thông báo sớm có thể hỗ trợ quá trình xác minh và truy tìm dòng tiền, dù không bảo đảm chắc chắn sẽ thu hồi được tài sản.

Về phía cơ quan chức năng, cần tiếp tục nâng cao năng lực điều tra tội phạm công nghệ cao, tăng cường tuyên truyền kỹ năng nhận diện lừa đảo và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các chủ thể liên quan. Đồng thời, việc áp dụng pháp luật cần bảo đảm phân định rõ trách nhiệm của người thực hiện hành vi phạm tội, tổ chức có liên quan và các bên cung cấp dịch vụ, tránh quy kết trách nhiệm khi chưa có đủ căn cứ.

Trong thời đại AI, khi khuôn mặt và giọng nói cũng có thể bị làm giả, niềm tin không thể chỉ dựa vào những gì mắt thấy, tai nghe

Cuộc chiến chống lừa đảo công nghệ cao đòi hỏi sự kết hợp giữa ý thức phòng ngừa của người dân, trách nhiệm của các tổ chức liên quan và một hệ thống pháp luật đủ hiệu quả để bảo vệ tài sản, quyền riêng tư và sự an toàn của mỗi cá nhân trên không gian mạng.

Bạn đọc nếu quan tâm chủ đề này có thể đọc thêm: Chính sách pháp luật hình sự trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp và một số vấn đề cần đặt ra

——————————————————————–

LIÊN HỆ NGAY ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN:

Hotline: 0911 796 555

Email: luatthinksmart@gmail.com

Website: https://thinksmartlaw.vn

Facebook: https://www.facebook.com/thinksmartlaw

Địa chỉ: Tầng 06 – 07 Toà nhà Vinaincon, số 05 Láng Hạ, Ô Chợ Dừa, Hà Nội.