Từ ngày 01/01/2026, các quy định về thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Hộ kinh doanh (HKD) sẽ có những thay đổi quan trọng theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP và Nghị định 296/2025/NĐ-CP. Đáng chú ý nhất là cơ chế cưỡng chế “truy đuổi” đến tài sản cá nhân của chủ hộ và các thành viên.
1. Bản chất trách nhiệm vô hạn của Hộ kinh doanh
Khác với mô hình Công ty TNHH (trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp), HKD vận hành theo chế độ trách nhiệm vô hạn. Điều này đồng nghĩa với việc:
- Nghĩa vụ tài chính không chỉ dừng lại ở tài sản dùng để kinh doanh.
- Chủ hộ và các thành viên có tên trên Giấy chứng nhận đăng ký HKD phải dùng toàn bộ tài sản dân sự của mình để chi trả cho các khoản nợ và tiền phạt phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
2. Quy trình cưỡng chế 04 bước theo Nghị định mới
Khi HKD không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt và không đủ khả năng tài chính tại thời điểm đó, cơ quan chức năng sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế theo trình tự nghiêm ngặt sau:
Bước 1- Khấu trừ tài khoản kinh doanh: cơ quan thẩm quyền sẽ phối hợp với ngân hàng để phong tỏa và khấu trừ trực tiếp số tiền phạt từ tài khoản ngân hàng đăng ký dưới tên HKD. Đây là biện pháp nhanh chóng và ít gây xáo trộn nhất.
Bước 2 – Khấu trừ tài khoản cá nhân: nếu tài khoản kinh doanh không đủ số dư, cơ quan chức năng có quyền truy xuất hệ thống dữ liệu ngân hàng để tìm các tài khoản cá nhân của chủ hộ và các thành viên đứng tên trong giấy phép. Việc “truy tìm” này hiện nay trở nên rất dễ dàng nhờ sự liên thông dữ liệu dân cư và mã số thuế cá nhân.
Bước 3 – Khấu trừ thu nhập hợp pháp: biện pháp này nhắm vào tiền lương, tiền công hoặc các khoản thù lao từ những công việc khác mà cá nhân đó đang thực hiện. Cơ quan chức năng có thể gửi văn bản yêu cầu đơn vị chi trả thu nhập khấu trừ một phần lương hàng tháng để nộp phạt.
Bước 4 – Kê biên tài sản riêng: đây là biện pháp mạnh tay nhất. Tài sản riêng như bất động sản, phương tiện giao thông sẽ bị kê biên, định giá và bán đấu giá để thu hồi tiền phạt. Mọi chi phí liên quan đến việc cưỡng chế (thẩm định giá, tổ chức đấu giá) cũng sẽ do người vi phạm chi trả.
3. Xác định đối tượng chịu trách nhiệm: Ai bị “truy” tài sản?
Một điểm quan trọng để bảo vệ quyền lợi cho thân nhân chủ HKD là phạm vi “người liên quan”. Theo quy định mới, đối tượng bị cưỡng chế: Chỉ bao gồm những cá nhân có tên cụ thể trong Giấy chứng nhận đăng ký HKD. Đối tượng loại trừ: Vợ, chồng, con cái hoặc người thân khác không đứng tên trong đăng ký kinh doanh sẽ được bảo vệ tài sản riêng, tránh việc mở rộng trách nhiệm vô căn cứ.
4. Góc nhìn của Luật sư: nâng cao kỷ cương pháp luật
Quy định mới này là công cụ đắc lực để chấm dứt tình trạng trì trệ, né tránh nghĩa vụ nộp phạt vốn rất phổ biến ở phân khúc kinh doanh nhỏ lẻ. Việc đánh thẳng vào quyền sở hữu tài sản cá nhân sẽ buộc các chủ HKD phải có trách nhiệm cao hơn trong việc tuân thủ pháp luật.
Lời khuyên pháp lý:
- Nhiều HKD hiện để tên quá nhiều người thân vào đăng ký kinh doanh chỉ để “tiện việc sổ sách”. Điều này vô tình kéo tất cả vào vùng nguy hiểm tài chính. Cần thực hiện ngay thủ tục thay đổi nội dung đăng ký HKD, lược bỏ tên những người không trực tiếp tham gia quản lý hoặc không có phần vốn góp thực tế.
- Mọi vi phạm hành chính thường bắt nguồn từ sai sót trong sổ sách, hóa đơn hoặc chậm nộp các loại phí/thuế nên cần thiết lập hệ thống lưu trữ chứng từ chuẩn chỉnh, đặc biệt là các lĩnh vực nhạy cảm như thuế, môi trường và lao động.
- Cưỡng chế là biện pháp hành chính, và nó có thể bị hủy bỏ nếu quy trình thực hiện sai quy định. Khi nhận được thông báo cưỡng chế, chủ hộ cần rà soát lại xem thời hiệu xử phạt còn hay không, quy trình lập biên bản có đúng pháp luật không. Nếu có dấu hiệu sai phạm từ phía cơ quan chức năng, hãy liên hệ chuyên gia pháp lý để thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính kịp thời.
Quy định mới từ năm 2026 biến mọi sai phạm kinh doanh nhỏ lẻ thành rủi ro tài sản lớn của cá nhân. Sự chuẩn bị về mặt kiến thức và rà soát pháp lý ngay từ hôm nay là cách duy nhất để bảo vệ thành quả lao động của gia đình bạn.
Công ty Luật TNHH Thinksmart
0911.796.555