1. Khi nào Tòa án ban hành quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự?
Căn cứ khoản 1 Điều 212 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định như sau:
” Ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự
1. Hết thời hạn 07 ngày, kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành mà không có đương sự nào thay đổi ý kiến về sự thỏa thuận đó thì Thẩm phán chủ trì phiên hòa giải hoặc một Thẩm phán được Chánh án Tòa án phân công phải ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự.
Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự, Tòa án phải gửi quyết định đó cho các đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp.”
Quy định này thiết lập một cơ chế kiểm soát sự tự nguyện tối đa thông qua thời hạn 07 ngày “suy nghĩ lại”. Đây được coi là khoảng thời gian chờ bắt buộc mang tính nhân văn và cẩn trọng của pháp luật tố tụng:
Trong thời hạn này, nếu một hoặc các bên đương sự nhận thấy sự thỏa thuận trước đó chưa đảm bảo quyền lợi (ví dụ: về mức cấp dưỡng, phương thức chia tài sản chung hoặc quyền trực tiếp nuôi con), họ có quyền thông báo bằng văn bản cho Tòa án. Khi có sự thay đổi ý kiến, biên bản hòa giải thành sẽ mất hiệu lực và Tòa án phải chuyển sang thủ tục giải quyết vụ án ly hôn theo quy định chung, thay vì ra quyết định công nhận ngay.
Thẩm phán không được phép ra quyết định trước khi kết thúc thời hạn 07 ngày này, dù các bên có yêu cầu đẩy nhanh tiến độ. Điều này nhằm ngăn chặn các quyết định vội vàng trong lúc tâm lý đương sự chưa ổn định.
Việc quy định thời hạn 05 ngày làm việc để gửi quyết định cho Viện kiểm sát cùng cấp là nhằm đảm bảo chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, kịp thời phát hiện các sai phạm (nếu có) về thẩm quyền hoặc nội dung thỏa thuận vi phạm điều cấm của pháp luật.
2. Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự của hai bên có hiệu lực khi nào?
Căn cứ khoản 1 Điều 213 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định về hiệu lực của quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự như sau:
“Hiệu lực của quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự
- Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi được ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.
- Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự chỉ có thể bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm nếu có căn cứ cho rằng sự thỏa thuận đó là do bị nhầm lẫn, lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội.”
Quy định này khẳng định tính chất đặc biệt của Quyết định công nhận thuận tình ly hôn so với Bản án ly hôn thông thường:
Khác với Bản án ly hôn đơn phương có thời hạn kháng cáo là 15 ngày, Quyết định thuận tình ly hôn có hiệu lực pháp luật ngay lập tức. Điều này có nghĩa là quan hệ hôn nhân chấm dứt hoàn toàn về mặt pháp lý ngay tại thời điểm Thẩm phán ký quyết định. Các bên không thể “hối hận” hay yêu cầu Tòa án cấp trên xét xử lại theo trình tự phúc thẩm đối với các nội dung đã thỏa thuận. Đây là ưu điểm giúp các đương sự sớm ổn định cuộc sống và thực hiện các giao dịch dân sự độc lập, nhưng cũng là “con dao hai lưỡi” nếu các bên không xem xét kỹ các cam kết về tài sản và nợ chung.
Pháp luật chỉ mở duy nhất một “cửa hẹp” để xem xét lại quyết định này là thủ tục Giám đốc thẩm. Tuy nhiên, phạm vi xem xét rất hạn chế, chỉ tập trung vào việc bảo vệ ý chí tự nguyện (chống lừa dối, cưỡng ép) hoặc bảo vệ lợi ích công cộng (vi phạm điều cấm, đạo đức xã hội). Việc chứng minh các yếu tố này trên thực tế là cực kỳ khó khăn, đòi hỏi phải có chứng cứ vật chất rõ ràng. Do đó, sự tư vấn của Luật sư trước khi ký vào biên bản hòa giải thành là vô cùng thiết yếu để phòng tránh các rủi ro pháp lý về sau.
Như vậy, theo quy định của pháp luật hiện hành, quyết định công nhận thuận tình ly hôn của hai bên có hiệu lực pháp luật ngay sau khi được ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Các đương sự cần hiểu rõ tính chất “không thể đảo ngược” này để có những quyết định đúng đắn nhất trong quá trình hòa giải tại Tòa án.
Công ty Luật TNHH Thinksmart
0911.796.555