Trong dòng chảy không ngừng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, Internet và mạng xã hội đã trở thành một phần tất yếu, mở ra cánh cửa tri thức và kết nối vô tận cho con người. Tuy nhiên, song hành với những tiện ích vượt trội ấy là sự trỗi dậy đầy nguy hiểm của tội phạm công nghệ cao với những thủ đoạn ngày càng tinh vi và khó lường. Thay vì những phương thức chiếm đoạt tài sản truyền thống, kẻ xấu giờ đây ẩn mình sau những hồ sơ ảo bóng bẩy, dàn dựng nên những kịch bản tâm lý đánh trực diện vào lòng tin, sự thiếu hiểu biết hoặc nỗi sợ hãi của người dùng. Việc nhận diện và xây dựng kỹ năng phòng tránh lừa đảo trực tuyến hiện nay không chỉ là vấn đề bảo vệ tài sản cá nhân, mà đã thực sự trở thành một kỹ năng sống còn để mỗi cá nhân có thể tồn tại an toàn trong không gian mạng đầy biến động.

1. Những kịch bản của tội phạm mạng. 

1.1 Kịch bản lừa đảo giả danh cơ quan thực thi pháp luật và đòn tấn công tâm lý

Trong số các thủ đoạn chiếm đoạt tài sản hiện nay, kịch bản giả danh cán bộ Công an, Viện kiểm sát hoặc nhân viên Ngân hàng được xem là hình thức gây thiệt hại nghiêm trọng nhất do tính chất chuyên nghiệp và áp lực khủng khiếp mà kẻ xấu tạo ra. Các đối tượng thường chủ động liên lạc qua điện thoại hoặc mạng xã hội, sử dụng các kịch bản dàn dựng công phu để thông báo rằng nạn nhân đang liên quan trực tiếp đến các đại án hình sự như rửa tiền, buôn bán ma túy xuyên quốc gia hoặc sở hữu tài khoản phạm pháp. Bằng cách sử dụng thuật ngữ chuyên môn kết hợp với thái độ quyết liệt, chúng tạo ra trạng thái hoảng loạn, ép buộc người dùng phải cung cấp các thông tin bảo mật tối cao như số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng và đặc biệt là mã OTP để “phục vụ công tác điều tra”. Đỉnh điểm của quá trình thao túng là việc yêu cầu nạn nhân chuyển toàn bộ tài sản vào một “tài khoản tạm giữ” hoặc “tài khoản an toàn” giả mạo nhằm chứng minh sự trong sạch, dẫn đến việc tài sản bị tẩu tán ngay lập tức và không thể thu hồi.

Cách nhận diện kịch bản này: Để không rơi vào cái bẫy tâm lý đầy nguy hiểm này, người dân cần giữ thái độ bình tĩnh tuyệt đối và ghi nhớ nguyên tắc cốt lõi rằng cơ quan pháp luật Việt Nam không bao giờ thực hiện quy trình làm việc, lấy lời khai hay yêu cầu điều chuyển dòng tiền qua điện thoại và các ứng dụng nhắn tin. Khi nhận được các cuộc gọi có dấu hiệu nghi vấn, thay vì lo sợ, chúng ta nên chủ động yêu cầu đối tượng cung cấp đầy đủ họ tên, chức vụ, số hiệu công văn và đơn vị công tác cụ thể, sau đó ngắt liên lạc để xác minh qua đường dây nóng của cơ quan công an địa phương gần nhất. Việc bảo vệ nghiêm ngặt thông tin cá nhân là lớp phòng thủ cuối cùng; tuyệt đối không tiết lộ mật khẩu, mã xác thực OTP hay các dữ liệu nhạy cảm cho bất kỳ ai, dưới bất kỳ hình thức nào. Sự tỉnh táo trong việc nhận diện các dấu hiệu bất thường và kiên định giữ vững nguyên tắc bảo mật chính là chìa khóa quan trọng nhất để triệt tiêu cơ hội trục lợi của tội phạm công nghệ cao.

1.2 Bẫy tuyển dụng “việc nhẹ lương cao” và vòng xoáy thao túng tài chính

Hình thức lừa đảo qua các lời mời chào việc làm trực tuyến hiện nay đang trở thành một “vấn nạn” nhắm trực tiếp vào những nhóm đối tượng có nhu cầu kiếm thêm thu nhập như sinh viên, người lao động tự do hay các bà nội trợ. Với những tiêu đề quảng cáo đầy hấp dẫn như “việc làm tại nhà lương cao”, “không yêu cầu kinh nghiệm” hay “chỉ cần click chuột để sinh lời”, kẻ xấu nhanh chóng thu hút sự chú ý của những người nhẹ dạ. Quy trình lừa đảo thường bắt đầu bằng những nhiệm vụ vô cùng đơn giản như tương tác bài viết, xem video hoặc đánh giá sản phẩm để nhận về các khoản tiền thưởng nhỏ nhằm xây dựng lòng tin tuyệt đối. Tuy nhiên, ngay sau khi nạn nhân bắt đầu “say mồi”, chúng sẽ dẫn dụ họ vào một vòng xoáy tài chính phức tạp hơn, yêu cầu nạp những khoản tiền gọi là “phí đặt cọc”, “phí mở tài khoản” hoặc “đầu tư mua nhiệm vụ VIP”. Khi số tiền nạp vào đạt đến một con số đáng kể, các đối tượng sẽ ngay lập tức khóa tài khoản, chặn mọi liên lạc và biến mất cùng toàn bộ số tiền mà nạn nhân đã chắt chiu.

Cách nhận diện kịch bản này: để bảo vệ bản thân trước những cám dỗ phù phiếm trên không gian mạng, người lao động cần duy trì một tư duy tỉnh táo và nhận thức rõ ràng rằng không có bất kỳ công việc chính thống nào lại mang lại thu nhập cao bất thường một cách dễ dàng mà không đòi hỏi trình độ hay công sức tương xứng. Một nguyên tắc vàng cần ghi nhớ là tuyệt đối không chuyển khoản hoặc nộp bất kỳ khoản phí nào để được nhận việc; bởi trong mọi mối quan hệ lao động hợp pháp, người lao động là bên được trả lương chứ không phải bên phải đóng phí để được làm việc. Trước khi quyết định tham gia vào bất kỳ dự án nào, hãy dành thời gian để nghiên cứu kỹ lưỡng về danh tính công ty và uy tín của người tuyển dụng thông qua các diễn đàn chuyên ngành hoặc các hội nhóm cảnh báo lừa đảo. Sự cẩn trọng trong việc tra cứu thông tin và từ chối các lời mời chào “quá tốt để có thể là sự thật” chính là lá chắn thép giúp bạn tránh xa những rủi ro mất mát tài chính không đáng có.

Để bảo vệ bản thân và người thân, hãy ghi nhớ những nguyên tắc cốt lõi sau:

– Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân: Mã OTP, mật khẩu, số tài khoản, thông tin căn cước công dân là những “chìa khóa” tài sản của bạn.

– Luôn xác minh trước khi hành động: Dù là một đường link, một cuộc gọi, hay một tin nhắn, hãy dành thời gian để xác minh.

– Cảnh giác với những lời đề nghị “quá tốt để là sự thật”: Nếu một cơ hội quá dễ dàng, hoặc một lời hứa hẹn quá hấp dẫn, hãy nghi ngờ.

– Cập nhật kiến thức bảo mật thường xuyên: Công nghệ lừa đảo thay đổi từng ngày. Hãy theo dõi các kênh thông tin uy tín để nắm bắt các thủ đoạn mới nhất.

– Bảo vệ người thân: Đặc biệt là người lớn tuổi, những người ít tiếp xúc với công nghệ. Hãy dành thời gian để giải thích, cảnh báo và hướng dẫn họ cách phòng tránh.

2. Chế tài hình sự. 

Về mặt pháp lý, mọi hành vi lợi dụng không gian mạng để trục lợi đều phải đối mặt với những bản án nghiêm khắc từ hệ thống pháp luật Việt Nam. Tùy vào tính chất, mức độ và thủ đoạn thực hiện, các đối tượng lừa đảo sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 174 về “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản” hoặc Điều 290 về “Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản” của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Với những tình tiết tăng nặng hoặc chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn, mức hình phạt cao nhất mà những kẻ thủ ác phải đối mặt có thể lên đến 20 năm tù giam hoặc tù chung thân. Việc thực thi pháp luật quyết liệt không chỉ nhằm trừng trị kẻ phạm tội mà còn là lời cảnh báo đanh thép đối với những hành vi xâm phạm đến quyền lợi và tài sản của công dân trong kỷ nguyên số.

Trong cuộc chiến chống lại tội phạm công nghệ cao, sự can thiệp của cơ quan chức năng là cần thiết, nhưng sự tỉnh táo của mỗi cá nhân mới là yếu tố quyết định. Hãy rèn luyện cho mình tư duy của một người dùng thông thái, có trách nhiệm với an toàn của chính mình và cộng đồng. Một hành động cảnh giác, một lời chia sẻ cảnh báo không chỉ đơn thuần là bảo vệ tài sản cá nhân, mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái số minh bạch, an toàn và văn minh. Hãy cùng nhau lan tỏa tri thức và tinh thần thượng tôn pháp luật để biến Internet thực sự trở thành không gian của sự kết nối và phát triển, nơi mà những hành vi xấu xa không còn đất để tồn tại.

Công ty Luật TNHH ThinkSmart 
0911.796.555